Śledząc Dziennik Ustaw, sprawdzam, które zmiany w prawie mogą wpłynąć na codzienne życie — od nowych obowiązków przedsiębiorców, przez zasady podatkowe, po przepisy dotyczące pracy i świadczeń. Zamiast przedzierać się przez urzędowy język, ustalam trzy rzeczy: co się zmienia, od kiedy obowiązują nowe regulacje i kogo dotyczą. To istotne, ponieważ data ogłoszenia ustawy nie zawsze pokrywa się z dniem wejścia jej przepisów w życie.

W artykule omawiam najważniejsze zmiany ogłoszone w Dzienniku Ustaw i wyjaśniam, jakie skutki mogą przynieść obywatelom, firmom oraz instytucjom. Wskazuję również, gdzie znaleźć numer aktu, datę wejścia w życie i przepisy przejściowe. Te informacje często przesądzają o tym, czy trzeba złożyć wniosek, zmienić umowę lub dostosować firmowe procedury. Dzięki nim łatwiej odróżnić formalną korektę od zmiany, która wymaga konkretnego działania.

Porównanie omawianych zmian i propozycji prawnych

Staż pracy: umowy zlecenia i działalność mogą zwiększyć uprawnienia

Od 2026 r. do stażu pracy można wliczyć nie tylko lata spędzone na etacie, lecz także udokumentowane okresy prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania umów zlecenia i agencyjnych, świadczenia usług, współpracy przy firmie, członkostwa w niektórych spółdzielniach oraz pracy zarobkowej za granicą. Zasady obejmują również wcześniejsze okresy, bez wskazanej granicy, jak daleko wstecz można sięgnąć. Nie można jednak podwójnie zliczać nakładających się aktywności. Stażu nie zwiększają umowa o dzieło, działalność nierejestrowana, wolontariat ani praktyki studenckie. Nowe przepisy nie zamieniają zlecenia w umowę o pracę ani nie przyznają zleceniobiorcy urlopu czy innych praw pracowniczych w trakcie zlecenia. Dodatkowe okresy mają znaczenie dopiero przy ustalaniu uprawnień po podjęciu pracy na etacie.

Zmianę najłatwiej dostrzec przy wymiarze urlopu: po osiągnięciu 10 lat stażu przysługuje 26, a nie 20 dni, czyli nawet o 6 dni więcej. Jeśli po doliczeniu wcześniejszych okresów przekroczę ten próg w trakcie roku, mogę uzyskać także urlop uzupełniający. Przy pierwszej pracy na etacie urlop w pierwszym roku narasta w wymiarze 1/12 za każdy przepracowany miesiąc, natomiast od kolejnego roku przysługuje z góry. Staż może wpłynąć również na dodatki, nagrody jubileuszowe, odprawę i długość wypowiedzenia. W tym ostatnim przypadku liczy się jednak staż u obecnego pracodawcy, więc zlecenie dla innej firmy go nie wydłuży. W sektorze publicznym nowe zasady obowiązują od 1 stycznia 2026 r., a w prywatnym — od 1 maja. Pracownicy zatrudnieni w tych terminach mają 24 miesiące na przedstawienie dokumentów. Zwykle wystarczy zaświadczenie ZUS, a jeśli ZUS nie może go wydać, można przedstawić na przykład umowy, rachunki, potwierdzenia przelewów lub dokumenty podatkowe. Warto zebrać je jak najszybciej, ponieważ sam staż nie gwarantuje dodatku ani nagrody — te zależą od przepisów i zasad konkretnego pracodawcy. Jak już poruszamy ten temat, poznaj zasady zwolnień z VAT i sprawdź szczegóły.

Osobiste konta inwestycyjne: nowe rozwiązanie od 2027 r.

Od 1 stycznia 2027 r. ma ruszyć dobrowolne Osobiste Konto Inwestycyjne (OKI) dla pełnoletnich osób fizycznych. Będzie można wpłacać i wypłacać środki w dowolnym momencie, a także prowadzić kilka indywidualnych kont. Największą zachętą ma być zwolnienie z podatku aktywów inwestycyjnych do 100 tys. zł. Niższy limit, wynoszący 25 tys. zł, obejmie oszczędności na rachunkach i lokatach oraz obligacje oszczędnościowe. OKI nie zapewni jednak całkowitego zwolnienia z podatku: od wartości aktywów przekraczającej odpowiedni próg fiskus pobierze daninę. W 2027 r. jej stawka ma wynieść 0,85 proc., a w kolejnych latach zależeć od stopy referencyjnej NBP, przy minimum 0,1 proc.

Najważniejsze zasady i informacje dotyczące OKI to:

• konto będzie dostępne dla pełnoletnich osób fizycznych od 1 stycznia 2027 r.;
• zwolnieniem z podatku mają być objęte aktywa inwestycyjne do 100 tys. zł, a oszczędności na rachunkach i lokatach oraz obligacje oszczędnościowe — do 25 tys. zł;
• od wartości aktywów przekraczającej odpowiedni limit będzie pobierany podatek, którego stawka w 2027 r. ma wynieść 0,85 proc.;
• inwestor będzie rozliczać podatek samodzielnie przez e-Urząd Skarbowy, do 31 maja kolejnego roku.

W przeciwieństwie do podatku Belki, po przekroczeniu limitów znaczenie może mieć sama wartość portfela, a nie tylko osiągnięty zysk. Podatek może pojawić się nawet wtedy, gdy inwestycja przyniosła stratę. Dlatego przed założeniem konta warto uwzględnić rodzaj aktywów, wielkość portfela i planowany czas inwestowania. OKI może szczególnie zainteresować osoby lokujące oszczędności na lokatach lub inwestujące w Polsce, jeśli mieszczą się w limitach, ale nie będzie odpowiednie dla każdego. Według przywoływanych szacunków przy 10-letnim horyzoncie próg opłacalności zagranicznych akcji i ETF-ów może wynosić około 5,6 proc. średniorocznie, a przy 20-letnim — około 8,1 proc. Inwestor sam rozliczy podatek przez e-Urząd Skarbowy, do 31 maja kolejnego roku. Pomysł ma również cel gospodarczy: skłonić do inwestowania część oszczędności, które dziś w ponad połowie pozostają w gotówce i depozytach, oraz skierować kapitał do firm i na rynek kapitałowy. Dla porównania, w Szwecji po 14 latach podobne rozwiązanie miało konta u prawie co drugiego dorosłego.

Deregulacja w energetyce: przepisy wchodzą w życie etapami

Deregulacja energetyki wchodzi w życie etapami, dlatego jej skutki będą widoczne stopniowo. Przy każdej nowelizacji sprawdzam datę ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, termin wejścia przepisów w życie oraz regulacje przejściowe. Niektóre przepisy zaczynają obowiązywać po 14 dniach, inne — po kilku miesiącach lub w konkretnym, wskazanym terminie. Dzięki temu firmy energetyczne, odbiorcy i samorządy mogą wcześniej przygotować umowy, procedury oraz systemy rozliczeń.

Zmiany w energetyce nie zachodzą jednocześnie — każda ma własny harmonogram i zakres. Śledzenie kolejnych terminów pomaga przygotować się na nowe obowiązki i skorzystać z uproszczeń.

Warto przy tym śledzić nie tylko datę wejścia ustawy w życie, ale również terminy wydania rozporządzeń, składania wniosków i dostosowania działalności do nowych wymogów. Dlatego układam te informacje na osi czasu: wskazuję, co obowiązuje już teraz, co zacznie działać za 30 lub 90 dni, a na które zmiany trzeba poczekać do kolejnego etapu. Taki podział pozwala odróżnić zapowiedzi od konkretnych obowiązków oraz ocenić, kiedy deregulacja uprości formalności, a kiedy jedynie otworzy drogę do dalszych zmian.

Program „Dobry start”: dodatkowy warunek dla części cudzoziemców

W programie „Dobry start”, czyli popularnym świadczeniu w wysokości 300 zł na wyprawkę szkolną, wprowadzono dodatkowy warunek dla części cudzoziemców. Osoby objęte tym wymogiem muszą wykazać, że pracują w Polsce — samo złożenie wniosku i spełnienie kryterium dotyczącego nauki dziecka nie wystarczą. Zmiana dotyczy przede wszystkim rodzin, które pobierają świadczenie na dzieci uczące się w polskich szkołach, a zarazem muszą potwierdzić swoją aktywność zawodową.

Wniosek o 300 zł składa się elektronicznie do ZUS. Świadczenie przysługuje raz w roku na dziecko rozpoczynające naukę w szkole: zasadniczo do ukończenia 20 lat, a w przypadku dziecka z niepełnosprawnością — 24 lat. Wnioski można składać od 1 lipca do 30 listopada, dlatego warto pilnować terminu. Jeśli wnioskodawca nie potwierdzi aktywności zawodowej, ZUS może odmówić wypłaty. Przed wysłaniem formularza cudzoziemcy objęci nowym wymogiem powinni więc sprawdzić, czy spełniają kryterium i jakie dokumenty muszą przedstawić.

Pomoc obywatelom Ukrainy: wygaszanie części rozwiązań i przepisy szczególne

Widzę w tych zmianach przede wszystkim odejście od nadzwyczajnych rozwiązań na rzecz bardziej uporządkowanych zasad. Od 5 marca 2026 r. przestały obowiązywać m.in. przepisy, które pozwalały przedłużać do 4 marca 2026 r. terminy na opuszczenie Polski i dobrowolny wyjazd po wydaniu decyzji powrotowej. Wygasła także szczególna podstawa do jednorazowego udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na 6 miesięcy albo rok, nawet jeśli cudzoziemiec nie spełniał zwykłych wymogów. Od tej daty znów obowiązują pełne warunki określone w ustawie o cudzoziemcach, choć wcześniej wydane zezwolenia nadal zachowują ważność. Straż Graniczna nie może już również odstąpić od wszczęcia lub prowadzenia postępowania powrotowego na szczególnej podstawie. Jednocześnie do 4 marca 2027 r. pozostają w mocy ochrona czasowa i niektóre przedłużenia. Obejmują one m.in. określone wizy krajowe, zezwolenia na pobyt czasowy, karty pobytu i dokumenty tożsamości cudzoziemca, a także legalność pobytu osób, które wyczerpały dopuszczalny pobyt wizowy lub bezwizowy. Do tego samego dnia utrzymano też szczególne ułatwienie dla obywateli Ukrainy prowadzących działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG.

Do 4 marca 2027 r. utrzymano kilka rodzajów ochrony i przedłużeń:

• ochronę czasową;
• przedłużenia określonych wiz krajowych i zezwoleń na pobyt czasowy;
• ważność niektórych kart pobytu i dokumentów tożsamości cudzoziemca;
• legalność pobytu osób, które wyczerpały dopuszczalny pobyt wizowy lub bezwizowy;
• szczególne ułatwienie dla obywateli Ukrainy prowadzących działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG.

Nie oznacza to jednak nagłego zamknięcia możliwości podjęcia pracy ani dalszej legalizacji pobytu. Osoby objęte ochroną czasową, które mają numer PESEL ze statusem „UKR”, nadal mogą ubiegać się o pięć rodzajów zezwoleń na pobyt czasowy: na pracę, pracę w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, prowadzenie działalności gospodarczej, pobyt jako członek rodziny obywatela Polski oraz połączenie z rodziną. W okresie przejściowym ma nadal obowiązywać mechanizm powiadamiania urzędu pracy o powierzeniu pracy. Zatrudnienie wciąż wymaga jednak legalnego pobytu i dopełnienia formalności. Dlatego firmy powinny uważniej sprawdzać dokumenty i planować koszty. Opłata za oświadczenie wzrosła ze 100 do 400 zł, za zezwolenie na pracę do 3 miesięcy — z 50 do 200 zł, a za zezwolenie na okres dłuższy niż 3 miesiące — ze 100 do 400 zł. Z kolei opłata za zezwolenie związane z delegowaniem wzrosła z 200 do 800 zł; wszystkie te opłaty są bezzwrotne. Zapowiadana trzyletnia karta pobytu CUKR ma zapewnić stabilniejszy status, ale jej uzyskanie będzie oznaczało anulowanie statusu UKR. Dlatego pracownicy i pracodawcy powinni na bieżąco sprawdzać, które przepisy i dokumenty dotyczą ich sytuacji. Jak już tu wpadłeś to sprawdź, kiedy Sejm zajmie się wdowimi emeryturami.

Ochrona ludności i obrona cywilna

Analizując zmiany w przepisach o ochronie ludności i obronie cywilnej, zwracam uwagę na zastrzeżenia Związku Powiatów Polskich (ZPP) do projektu nowelizacji przygotowanego przez MSWiA. Samorządowcy oceniają, że propozycje są niespójne i oderwane od praktyki. Przede wszystkim jednak projekt pomija pilną kwestię: jasne zasady przyznawania i rozliczania dotacji z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC). ZPP ostrzega także przed nieprecyzyjnymi definicjami, brakiem przepisów przejściowych oraz sporami kompetencyjnymi. Wątpliwości budzi między innymi nowe „miejsce przydatne do tymczasowego ukrycia ludności”. Nie wiadomo bowiem, czym miałoby się różnić od miejsca doraźnego schronienia, jakie standardy techniczne musiałoby spełniać ani kto odpowiadałby za jego wyposażenie. Ponadto Związek postuluje utrzymanie corocznych szkoleń, a zarazem większy nacisk na praktyczne działania administracji podczas kryzysu i konfliktu zbrojnego.

Najpoważniejsze konsekwencje mogą dotyczyć inwestycji i finansowania. Według ZPP obowiązek uzgadniania „zamierzeń budowlanych” z wójtem, starostą lub wojewodą grozi dodatkowymi procedurami, sporami i blokowaniem budów, zwłaszcza że prawo budowlane nie zna tego pojęcia. Co więcej, projekt nie przewiduje odpowiedniego vacatio legis ani przepisów przejściowych, więc nowe regulacje mogą zatrzymać już prowadzone postępowania i narazić samorządy na straty. Związek krytykuje również możliwość kierowania pieniędzy z OLiOC do Policji, Straży Granicznej i SOP, ponieważ może to ograniczyć realne wsparcie lokalnych działań ratowniczych i prewencyjnych. Jednocześnie podkreśla, że o podziale środków decydują wojewodowie, a samorządy i Komisja Wspólna Rządu i Samorządu mają ograniczony wpływ na program. Dlatego, moim zdaniem, kluczowe będą szerokie konsultacje oraz poprawki opracowane z udziałem osób, które na co dzień odpowiadają za bezpieczeństwo mieszkańców.

Nowelizacja dotycząca związków zawodowych — najnowsza pozycja

Nowelizacja Kodeksu pracy i ustawy o związkach zawodowych, która weszła w życie 1 stycznia 2019 r., umożliwiła tworzenie związków także osobom zarabiającym na podstawie umów cywilnoprawnych oraz samozatrudnionym. Warunkiem jest osobiste wykonywanie pracy i niezatrudnianie innych osób do tego rodzaju działalności. Zmiana, wynikająca z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2015 r., poszerzyła krąg osób korzystających z wolności zrzeszania się.

Nowe przepisy określiły również, kiedy organizacja uzyskuje status zakładowej organizacji związkowej: musi zrzeszać co najmniej 10 członków, którzy są pracownikami lub innymi osobami wykonującymi pracę zarobkową u danego pracodawcy. W praktyce szersza reprezentacja pozwala zabierać głos w sprawach warunków pracy i ochrony praw także osobom pracującym poza klasycznym etatem. Przy weryfikowaniu aktualnych obowiązków pracodawcy warto jednak sprawdzić najnowszy tekst ustawy i ogłoszone zmiany, ponieważ szczegółowe rozwiązania mogą ulegać nowelizacjom.

Źródła:

1. https://www.gov.pl/web/rodzina/staz-pracy-qa
2. https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1098/ogl/pol
3. https://www.gov.pl/web/finanse/osobiste-konta-inwestycyjne–nowa-mozliwosc-inwestowania-i-oszczedzania?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block
4. https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/900/ogl/pol
5. https://www.gov.pl/web/rodzina/zmiany-w-programie-dobry-start-obowiazujace-od-1-lipca-2026-r
6. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000203/O/D20260203.pdf
7. https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/646
8. https://www.dziennikustaw.gov.pl/DU/rok/2026
9. https://www.gov.pl/web/finanse/korzystne-zmiany-w-systemie-podatkowym
10. https://www.gazetaprawna.pl/praca/prawo-pracy/artykuly/11225462,nowy-staz-pracy-od-maja-2026-dodatkowy-urlop-zlecenia-dzialalnosc.html