Próba opisania wyborczyni lub wyborcy PiS szybko pokazuje, że nie ma jednego prostego portretu. Badania z 2019 roku wskazywały, że partia cieszyła się szczególnie silnym poparciem mieszkańców wsi i małych miast. Jej łączny potencjał szacowano nawet na 55 proc. respondentów: 35 proc. stanowili stali wyborcy, a 20 proc. osoby, które mogły wrócić do tego wyboru. Z kolei we wrześniu 2026 roku aż 59 proc. osób głosujących na PiS w 2026 roku deklarowało, że ponownie poparłoby tę partię. To spójny, lecz nie nieruchomy elektorat — część dawnych wyborców zwraca się także ku Konfederacji.

Wiek wyraźnie wpływa na siłę tego przywiązania. W badaniu z 2026 roku 55 proc. wyborców PiS zaliczono do żelaznego elektoratu, a 33 proc. deklarowało tak silną identyfikację, że było gotowe „pójść za partią w ogień”. Najmocniejszą więź odnotowano wśród osób po 60. roku życia: w tej grupie żelazny elektorat był dziesięciokrotnie liczniejszy niż wśród młodszych osób. Starsi wyborcy częściej cenią trwałość, konserwatywne wartości i znajomy kurs polityczny. Nie oznacza to jednak bezkrytycznego poparcia. W rozmowach badawczych część z nich krytykowała afery, niespełnione obietnice i nadmierne skupienie na sporach, a mimo to uznawała PiS za najlepszą dostępną opcję.

Poza metropoliami liczą się tradycja, bezpieczeństwo i codzienne potrzeby

Również miejsce zamieszkania pomaga zrozumieć ten profil. Wieś, miasteczka i średniej wielkości ośrodki stanowią ważne zaplecze PiS, choć partia ma wyborców także w dużych miastach. W badaniach jakościowych z 2026 roku rozmawiano między innymi z wyborcami PiS z Lublina i mieszkańcami Lubelszczyzny. Starsze analizy obejmowały natomiast mieszkańców wsi oraz miejscowości liczących do 50 tys. osób. Część wyborców z mniejszych ośrodków podkreślała znaczenie świadczeń społecznych, bezpieczeństwa, sprawnego państwa i tego, by władza dostrzegała codzienne potrzeby rodzin. Ich wyboru nie można jednak sprowadzić wyłącznie do pieniędzy: liczą się także patriotyzm, przywiązanie do tradycji oraz nieufność wobec elit postrzeganych jako oderwane od życia poza metropoliami.

Wyborcy PiS nie tworzą jednolitej grupy, choć łączą ich określone wartości i oczekiwania wobec państwa. O poparciu decydują zarówno kwestie tożsamościowe, jak i codzienne poczucie bezpieczeństwa oraz reprezentacji.

Przywiązanie do PiS bywa silne, lecz nie zawsze bezwarunkowe. W badaniu z 2026 roku 33 proc. wyborców tej partii uzasadniało swój wybór indywidualnymi korzyściami, a starszy raport szacował jej potencjalny zasięg na ponad połowę badanych. Jednocześnie rozmówcy krytykowali afery, politykę migracyjną i członków partyjnego kierownictwa; część wahała się między PiS a Konfederacją. Widać więc elektorat zróżnicowany i gotowy stawiać warunki: starszy, mocniej związany z partią i szczególnie zakorzeniony poza największymi miastami. Dla wielu PiS to wybór tożsamościowy, dla innych — pragmatyczny, oparty na ocenie świadczeń, bezpieczeństwa i tego, kto najlepiej reprezentuje ich interesy.

Nie tylko transfery: jakie wartości przyciągają elektorat PiS?

Gdy patrzę na elektorat PiS, nie widzę wyłącznie ludzi, których przekonują świadczenia i konkretne kwoty. Transfery mają znaczenie: w 2016 roku wprowadzono program 500+, później podniesiono świadczenie do 800 zł na dziecko, a obok niego pojawiły się między innymi wyprawka 300+, trzynasta emerytura i renta wdowia. Polityka społeczna, na którą państwo wydaje dziesiątki miliardów złotych rocznie, daje wielu osobom poczucie, że wreszcie dostrzega ich codzienne wydatki. Jednak dla części wyborczyń, także dla mnie, równie ważne jest symboliczne uznanie rodziny i pracy opiekuńczej: że to sprawy publiczne, a nie wyłącznie prywatny problem.

Równie silnie przyciąga obietnica Polski suwerennej, silnej i traktowanej po partnersku. W badaniach jakościowych sympatycy PiS mówili o nowoczesnej armii, szczelnej granicy, samowystarczalności, dobrych zarobkach oraz inwestycjach, takich jak Centralny Port Komunikacyjny i elektrownia atomowa. Nie tęsknią więc za przeszłością: chcą, by Polska doganiała Niemcy i Francję, a zarazem sama wyznaczała swój kierunek. Ważna jest także konserwatywna wizja wspólnoty, oparta na rodzinie, patriotyzmie i tradycji. Znaczenie ma ponadto antyelitaryzm — część wyborców czuje, że przez lata mówiono o nich z góry, dlatego chętnie popiera polityków deklarujących, że reprezentują „zwykłych ludzi”.

Na listę najczęściej wskazywanych motywów poparcia dla PiS składają się:

• świadczenia społeczne i poczucie dostrzeżenia codziennych potrzeb,
• uznanie rodziny oraz pracy opiekuńczej,
• suwerenność, bezpieczeństwo i silna pozycja Polski,
• przywiązanie do tradycji i konserwatywnej wizji wspólnoty,
• poczucie szacunku i reprezentacji zwykłych ludzi.

Szacunek i poczucie bezpieczeństwa silniejsze niż polityczne rozczarowania

Badania pokazują, że więź z PiS bywa wyjątkowo trwała: w jednym z pomiarów 59 proc. osób, które wcześniej głosowały na tę partię, deklarowało, że zrobiłoby to ponownie, a 33 proc. wyborców uznano za szczególnie zaangażowanych. Lojalność nie zawsze jest jednak bezwarunkowa. W rozmowach wyborcy skarżyli się na afery, niespełnione obietnice, nadmierne skupienie na sporach i brak rozliczeń; część dawnych zwolenników rozważała też poparcie Konfederacji. Mimo to wielu nadal widzi w PiS symbol sprawczości: pamiętają szybką reakcję w kryzysach, rozwój pomocy społecznej i przekonanie, że państwo powinno aktywnie chronić obywateli. Nawet jeśli nie podzielam ich ocen, rozumiem, że w polityce liczy się nie tylko program, lecz także poczucie, kto stoi po czyjej stronie.

Warto przy tym pamiętać, że wyborcy PiS nie tworzą jednolitej grupy. Jednych przyciągają wartości religijne i narodowe, innych — przede wszystkim świadczenia, stabilność albo niechęć do liberalnych elit. Są też tacy, którzy chcą nowoczesnych inwestycji i silnych usług publicznych. Łączy ich często pragnienie szacunku, bezpieczeństwa oraz wpływu na kierunek zmian. Dlatego samo oskarżenie o „kupowanie głosów” niewiele wyjaśnia: ludzie mogą cenić pomoc finansową, a jednocześnie głosować ze względu na tożsamość, aspiracje i poczucie wspólnoty. Widzę w tym połączenie konkretnych interesów i emocji — i właśnie dlatego poparcia dla PiS nie da się sprowadzić do jednego przelewu.

Twardy rdzeń i wyborcy transakcyjni: różne motywacje poparcia dla PiS

Poparcie dla Prawa i Sprawiedliwości ma różne źródła. Gdy próbuję zrozumieć, dlaczego ktoś głosuje na tę partię, dostrzegam co najmniej dwie motywacje: trwałą więź z obozem politycznym oraz praktyczną kalkulację. Jedni głosują, bo PiS stało się częścią ich politycznej tożsamości; inni oczekują konkretnych korzyści albo chcą ochronić to, co już zyskali. Obie grupy mogą spotkać się przy urnie, choć często mają wobec partii zupełnie inne oczekiwania.

Twardy elektorat nie znika po jednej aferze ani przegranej. W jednym z przytoczonych raportów 55 proc. wyborców PiS zaliczono do grupy silnie związanej z partią, a 33 proc. deklarowało szczególnie mocną identyfikację. Z kolei w innym pomiarze aż 81 proc. podstawowego elektoratu PiS mówiło o pełnym zaufaniu do swojej formacji. Te liczby nie opisują każdego wyborcy, ale pokazują, jak głęboko może zakorzenić się polityczna lojalność.

Za lojalnością stoją wartości, emocje i poczucie reprezentacji. Część wyborców ceni konserwatywny język oraz przywiązanie do religii, rodziny i narodowej wspólnoty. Inni widzą w PiS obrońcę ludzi, których — ich zdaniem — lekceważą wielkomiejskie elity. Liczy się również marzenie o Polsce silnej, samodzielnej, nowoczesnej i bezpiecznej: z mocną armią, dobrą infrastrukturą, sprawną ochroną zdrowia oraz gospodarką, która pozwala doganiać bogatsze kraje Europy. Dlatego nie sprowadzałabym tego elektoratu do sprzeciwu wobec zmian czy nowoczesności.

Głos serca czy rachunek korzyści? Co naprawdę przyciąga wyborców

Inaczej głosuje wyborca transakcyjny, nazywany w badaniach także „cynicznym”. Nie musi zgadzać się z całym programem ani szczególnie lubić polityków. Zamiast tego ocenia, co zyska dzięki poparciu: świadczenia, niższe obciążenia, większe poczucie bezpieczeństwa albo gwarancję, że jego interesy nie zostaną pominięte. W jednym z przytoczonych badań korzyści osobiste wskazało jako motywację 33 proc. wyborców PiS, wobec 30 proc. w poprzednim pomiarze. Różnica jest niewielka, ale pokazuje, że praktyczny wymiar głosowania nie zniknął wraz ze zmianą rządu.

Transfery społeczne mają zarówno symboliczne, jak i codzienne znaczenie. Świadczenie na dziecko, wyprawka szkolna, dodatkowa emerytura czy obniżenie wieku emerytalnego mogą wspierać domowy budżet, a zarazem dawać poczucie, że państwo dostrzega potrzeby danej rodziny. W przytoczonym artykule roczny koszt tej polityki oszacowano na około 70 mld zł. Nie znaczy to jednak, że każdy beneficjent automatycznie głosuje na partię, która wprowadziła program. Wyborcy mogą cenić transfery, a jednocześnie krytykować ich finansowanie, powszechność lub jakość usług publicznych.

Historie wyborców pokazują, że można popierać PiS, nie akceptując wszystkich jego działań. Jedni wcześniej głosowali na PSL albo lewicę; inni przekonali się do PiS dzięki uszczelnianiu podatków czy obietnicy silniejszego państwa. Część nadal ma jednak żal o afery, niespełnione zapowiedzi rozliczeń, zbytnią bliskość z Kościołem albo powracający spór smoleński. W takich przypadkach poparcie jest warunkowe: wyborca zostaje przy PiS, bo nie widzi lepszej alternatywy, ale jego cierpliwość ma granice.

Takie granice mogą skłonić wyborców nie tylko do rezygnacji z głosowania, lecz także do poparcia konkurencyjnej prawicy. Według przytoczonego raportu 59 proc. osób, które wcześniej głosowały na PiS, deklarowało, że ponownie wybierze tę partię, a 6 proc. skłaniało się ku Konfederacji. Niektórym rozmówcom Konfederacja wydawała się bardziej konsekwentną prawicową opcją: obiecywała ograniczenie świadczeń do osób pracujących i płacących podatki oraz uproszczenie podatków. Zarazem wielu wyborców PiS niechętnie patrzyło na radykalne pomysły i obawiało się, że głębokie cięcia uderzą w osoby starsze lub słabsze ekonomicznie.

Korzyść nie zawsze oznacza przelew. Dla jednych ważniejsza jest ochrona tradycyjnego modelu rodziny, dla innych — sprzeciw wobec imigracji, poczucie bezpieczeństwa czy przekonanie, że Polska powinna mocniej zabiegać o suwerenność. Wyborcy PiS marzyli o kraju z silną granicą, nowoczesną technologią, elektrownią jądrową i rozbudowaną infrastrukturą. Chcieli też sprawnej służby zdrowia i dobrych zarobków. Te aspiracje pokazują, że poparcie polityczne może łączyć konserwatyzm obyczajowy z oczekiwaniem rozwoju i awansu cywilizacyjnego.

Oba typy motywacji razem wyjaśniają, skąd bierze się poparcie dla PiS: twardy rdzeń zapewnia partii stabilność, a wyborcy transakcyjni mogą poszerzać jej zasięg, jeśli uznają ofertę za wiarygodną. Pierwsi częściej wybaczają potknięcia, bo łączy ich z partią i jej wizją Polski silna więź. Drudzy mogą poprzeć ją mimo zastrzeżeń, ale odejść, gdy obietnice nie przełożą się na ich życie. Dlatego poparcie dla PiS nie sprowadza się ani do głosu serca, ani do zapłaty za świadczenia. Łączy tożsamość, interes, emocje i porównanie z ofertą konkurentów.

Afery, media i liderzy: co może zmienić głosowanie na PiS?