Przemoc w rodzinie może przybierać różne formy, a osoby jej doświadczające mają prawo do ochrony i wsparcia. W artykule omawiam najnowsze zmiany w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz wyjaśniam, jakie uprawnienia przysługują ofiarom. Przedstawiam również dostępne środki ochrony i wskazuję, gdzie szukać pomocy.
Od 22 czerwca 2026 roku polskie przepisy używają określenia „przemoc domowa” zamiast „przemocy w rodzinie”. Zmiana rozszerza ochronę na osoby niespokrewnione, niemieszkające razem oraz byłych partnerów. Obejmuje też małoletnich świadków przemocy, uznawanych za osoby jej doznające.
Przemoc domowa to umyślne działanie lub zaniechanie, które wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną albo ekonomiczną i narusza prawa lub dobra osobiste drugiej osoby. Nie musi pozostawiać siniaków: może polegać na odbieraniu pieniędzy, kontrolowaniu wydatków, zabieraniu zarobków, zaciąganiu kredytów bez zgody partnera albo utrudnianiu podjęcia pracy i uzyskania finansowej samodzielności. Skoro już krążymy wokół tego tematu to sprawdź, kiedy hospitalizacja bez zgody jest legalna.
Przepisy uwzględniają również cyberprzemoc. Śledzenie lokalizacji, kontrolowanie kont i wysyłanie gróźb, podszywanie się pod drugą osobę czy publikowanie jej intymnych zdjęć narusza prywatność i może wywoływać poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia. Przemoc może zdarzyć się raz lub powtarzać — liczą się jej umyślny charakter i skutki.
Po rozstaniu nadal możesz liczyć na ochronę i pomoc
Ochrona obejmuje obecnych i byłych małżonków oraz partnerów, nawet jeśli nigdy razem nie mieszkali, o ile łączyła ich trwała relacja uczuciowa lub fizyczna. Z kolei procedura „Niebieskie Karty” nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy. Prowadzi ją gmina właściwa dla jej miejsca zamieszkania, a po zakończeniu procedury monitoruje sytuację objętych pomocą osób przez 9 miesięcy.
W indywidualnych sprawach pomagają grupy diagnostyczno-pomocowe, w których skład wchodzą co do zasady pracownik socjalny i policjant; mogą dołączyć do nich inni specjaliści. Policja lub Żandarmeria Wojskowa może nakazać sprawcy natychmiastowe opuszczenie mieszkania albo zakazać mu zbliżania się, kontaktowania czy przebywania w określonych miejscach. Środki te obowiązują przez 14 dni, a osoba doznająca przemocy może poprosić sąd o ich przedłużenie.

Ponadto ustawa przewiduje programy korekcyjno-edukacyjne i psychologiczno-terapeutyczne dla osób stosujących przemoc. Nie czekaj na „gorszy moment”: kontrolowanie pieniędzy, uporczywe wiadomości czy śledzenie telefonu również mogą sygnalizować, że potrzebujesz pomocy. Piszę o tym jako kobieta, bo nikt nie powinien żyć w strachu ani prosić o dostęp do własnych pieniędzy.
| Obszar | Zakres ochrony | Kluczowe dane |
|---|---|---|
| Po rozstaniu | Byli małżonkowie i partnerzy; trwałe relacje uczuciowe lub fizyczne; wspólne zamieszkiwanie nie jest wymagane. Małoletni świadek przemocy także jest osobą doznającą przemocy. | Ochrona niezależna od wspólnego adresu |
| Niebieska Karta | Wszczęcie bez zgody osoby doznającej przemocy; procedurę prowadzi gmina jej miejsca zamieszkania. Grupę diagnostyczno-pomocową tworzą co do zasady pracownik socjalny i policjant. | Monitoring: 9 miesięcy po zakończeniu procedury |
| Nakazy i zakazy | Opuszczenie mieszkania; zakaz zbliżania się do osoby lub miejsc, zakaz kontaktu oraz zakaz wstępu do wskazanych miejsc, np. pracy lub szkoły. | Policja lub ŻW: 14 dni; sąd może przedłużyć ochronę |
Ochrona ofiar po rozstaniu: kto jest objęty przepisami

Po rozstaniu ochrona prawna nadal przysługuje — niezależnie od wspólnego adresu i statusu związku. Przepisy obejmują osoby, które obecnie lub wcześniej pozostawały w małżeństwie, wspólnym pożyciu albo trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej, nawet jeśli nigdy razem nie mieszkały. Liczy się występowanie przemocy i przewagi fizycznej, psychicznej lub ekonomicznej, a nie długość związku.
Ochrona obejmuje byłych małżonków i partnerów, osoby wspólnie mieszkające lub gospodarujące oraz ich bliskich wskazanych w ustawie, między innymi dzieci, rodziców i rodzeństwo. Szczególne wsparcie przysługuje małoletnim doznającym przemocy oraz jej świadkom. Tak na marginesie, sprawdź, jak przywództwo wpływa na przemoc w polityce. Dziecko będące świadkiem przemocy również uznaje się za osobę doznającą przemocy domowej.
Przemoc obejmuje nie tylko uderzenia, lecz także krzywdzenie psychiczne i seksualne, ograniczanie dostępu do pieniędzy lub pracy oraz naruszanie prywatności w sposób wywołujący strach, poniżenie czy udręczenie. Przykłady to zabieranie zarobków, kontrolowanie kart, zaciąganie zobowiązań bez zgody, śledzenie telefonu lub GPS, groźby w sieci i publikowanie intymnych zdjęć. Procedurę „Niebieskie Karty” można wszcząć bez zgody osoby doznającej przemocy i bez dowodów obrażeń.
Natychmiastowa ochrona i wsparcie przy uzasadnionej obawie
Po zgłoszeniu sprawą może zająć się grupa diagnostyczno-pomocowa, w której podstawowym składzie pracują pracownik socjalny i policjant; w razie potrzeby dołączają inni specjaliści. Procedurę prowadzi zwykle gmina, w której mieszka osoba doznająca przemocy. Po jej zakończeniu grupa może monitorować sytuację przez 9 miesięcy. Pomocy udzielają między innymi ośrodki pomocy społecznej, policja, ochrona zdrowia, szkoły, kuratorzy i organizacje pozarządowe. Nie trzeba wiedzieć, jak prawnie nazwać przemoc — wystarczy uzasadniona obawa, by poprosić o pomoc.
Gdy pojawia się zagrożenie, policja, a w określonych przypadkach także Żandarmeria Wojskowa, może nakazać sprawcy opuszczenie wspólnego mieszkania oraz zakazać mu zbliżania się, kontaktowania lub przebywania w wybranych miejscach, na przykład w pracy czy szkole. Środki te obowiązują początkowo przez 14 dni, a osoba doznająca przemocy może poprosić sąd o ich przedłużenie. Sąd może też ustalić zasady kontaktów dotyczących wspólnych dzieci. W nagłym niebezpieczeństwie zadzwoń pod numer 112; w mniej pilnej sytuacji skontaktuj się z lokalnym zespołem interdyscyplinarnym lub punktem pomocy kryzysowej.
Warto wiedzieć: po rozstaniu nie trzeba mieć wspólnego adresu ani dokumentować obrażeń, by zgłosić przemoc i uruchomić procedurę „Niebieskie Karty” — wystarczy uzasadniona obawa o bezpieczeństwo.
Niebieska Karta po nowelizacji: nowe zasady i monitoring sytuacji
Nowelizacja, obowiązująca od 22 czerwca 2023 roku, zastąpiła określenie „przemoc w rodzinie” nazwą „przemoc domowa” i zmieniła sposób prowadzenia takich spraw. Przemocą jest umyślne działanie lub zaniechanie, które wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną albo ekonomiczną i narusza prawa lub dobra osobiste drugiej osoby. Nie muszą pojawić się widoczne obrażenia: sygnałem mogą być także groźby, kontrolowanie pieniędzy, utrudnianie podjęcia pracy, uporczywe śledzenie czy naruszanie prywatności w internecie.
Ochrona obejmuje teraz szerszy krąg osób. Znaczenie mają małżeństwo — także zakończone — wspólne zamieszkiwanie, pokrewieństwo oraz obecna lub przeszła trwała relacja uczuciowa albo fizyczna, nawet bez wspólnego gospodarstwa. Ponadto małoletni doświadczający przemocy lub będący jej świadkiem jest uznawany za osobę doznającą przemocy domowej. Jak już zahaczamy o ten temat, sprawdź najnowsze zmiany i dostępne wsparcie dla ofiar przemocy domowej. Przemoc może stosować wyłącznie osoba pełnoletnia.
Procedurę Niebieskiej Karty można rozpocząć bez zgody osoby doznającej przemocy i osoby podejrzewanej o jej stosowanie. Uprawniony przedstawiciel służb wszczyna ją, gdy ma uzasadnione podejrzenie przemocy — nie musi wcześniej udowodnić przestępstwa. Sprawę prowadzi zazwyczaj gmina, w której mieszka osoba doznająca przemocy. Jeśli pojawią się trudności formalne, członek grupy diagnostyczno-pomocowej może poprosić wojewodę o wskazanie innej właściwej gminy.
Dziewięć miesięcy czujności po zakończeniu procedury
Grupy diagnostyczno-pomocowe zastąpiły dawne grupy robocze. Zwykle tworzą je pracownik socjalny, który wspiera osobę doznającą przemocy, oraz policjant podejmujący działania wobec osoby ją stosującej. W razie potrzeby dołączają inni specjaliści, a grupa może spotykać się zdalnie. Po zakończeniu procedury przez dziewięć miesięcy monitoruje sytuację osób objętych pomocą i sprawdza, czy przemoc ustała oraz czy nie pojawiły się nowe zagrożenia.
Grupa diagnostyczno-pomocowa kończy procedurę, gdy przemoc ustała i istnieją uzasadnione podstawy, by sądzić, że nie będzie kontynuowana, albo gdy dalsze działania uznano za niezasadne. Do zamknięcia sprawy nie trzeba wykonać całego planu pomocy. Przepisy wprowadzają też indywidualne wsparcie: plan powstaje dla osoby doznającej przemocy, a służby dostosowują działania do jej potrzeb. Określają również zasady wyłączenia członka grupy lub zespołu, gdy jego udział może utrudnić prawidłowe prowadzenie sprawy.
Osobom stosującym przemoc można zaproponować program korekcyjno-edukacyjny lub psychologiczno-terapeutyczny. Uporczywe uchylanie się od udziału w skierowanym programie może stanowić wykroczenie. Ponadto służby mogą natychmiast zastosować środki izolujące: nakazać opuszczenie mieszkania lub zakazać zbliżania się do niego, kontaktowania się z osobą doznającą przemocy, zbliżania się do niej albo przebywania w miejscu jej pracy lub nauki. Zakazy wydane przez policję lub Żandarmerię Wojskową obowiązują przez 14 dni, a osoba doznająca przemocy może poprosić sąd o ich przedłużenie. Jako prawniczka uważam, że szybka interwencja połączona z dziewięciomiesięcznym monitoringiem pozwala służbom sprawdzić, czy poprawa jest rzeczywista i trwała.
Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz kontaktu jako natychmiastowa ochrona
Najważniejsze kroki, które pomagają uzyskać natychmiastową ochronę przed przemocą domową, obejmują zgłoszenie zagrożenia, ustalenie potrzebnych zakazów i — jeśli to konieczne — złożenie wniosku do sądu.
- Zgłoś zagrożenie właściwej służbie. W sytuacji przemocy domowej interweniuje Policja, a w zakresie swoich uprawnień także Żandarmeria Wojskowa. Ochrona może objąć również byłych partnerów i osoby pozostające w trwałej relacji, nawet jeśli nie mieszkają razem. Przemoc może być fizyczna, psychiczna, seksualna, ekonomiczna lub elektroniczna — nie musi wiązać się z użyciem siły.
- Ustal potrzebne zakazy. Uprawniony funkcjonariusz może nakazać sprawcy natychmiastowe opuszczenie wspólnego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Może też zakazać zbliżania się do osoby doznającej przemocy, kontaktowania się z nią albo przebywania w miejscach, w których uczy się, pracuje lub regularnie bywa. Dobór środków zależy od okoliczności sprawy.
- Sprawdź okres ochrony i reaguj na naruszenia. Nakaz lub zakaz wydany przez Policję albo Żandarmerię Wojskową obowiązuje co do zasady przez 14 dni. Jeśli sprawca go naruszy, niezwłocznie zawiadom Policję. Osoba objęta środkiem może zaskarżyć decyzję do sądu na zasadach określonych w przepisach.
- Poproś sąd o przedłużenie ochrony. Zanim upłynie 14 dni, złóż wniosek o dalsze obowiązywanie nakazu lub zakazów. Sąd może utrzymać ochronę i określić jej zakres, a w odpowiednich przypadkach ustalić zasady kontaktów dotyczących wspólnych małoletnich dzieci. Może też orzec środki ochronne niezależnie od toczącego się postępowania karnego.
- Zachowaj dowody i skorzystaj ze wsparcia. Jeśli możesz zrobić to bezpiecznie, zachowaj wiadomości, nagrania, zdjęcia, dokumentację medyczną i dane świadków. Zwróć się także do pomocy społecznej, zespołu interdyscyplinarnego lub punktu interwencji kryzysowej. Procedura „Niebieskie Karty” nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy, a po jej zakończeniu sytuację można monitorować przez 9 miesięcy.
Źródła:
- https://kancelariaguziejko.pl/blog/zmiany-w-przepisach-dotyczacych-przemocy-domowej/
- https://pcprpszczyna.pl/zmiany-w-ustawie-o-przemocy-domowej/
- https://www.niebieskalinia.pl/aktualnosci/aktualnosci/prawo-przeciwdzialania-przemocy-domowej-ad-2023
- https://www.niebieskalinia.pl/aktualnosci/aktualnosci/pracownicy-oswiaty-i-procedura-niebieskie-karty
- https://zurawica-gops.pl/przeciwdzialanie-przemocy/
- https://gops.tomice.pl/profilaktyka/przeciwdzialanie-przemocy/