Monika Sanacka 
Weto prezydenta może zatrzymać proces legislacyjny i wpłynąć na kształt przepisów, które mają obowiązywać w Polsce. Jeżeli ciekawi cię ta tematyka, poznaj kluczowe ugrupowania prawicy w Polsce. Co dokładnie dzieje się po zawetowaniu ustawy i czy Sejm może odrzucić decyzję głowy państwa? W artykule wyjaśniamy, jakie skutki dla polskiego prawa niesie prezydenckie weto oraz jak może ono zmienić dalsze losy nowych regulacji.
Weto prezydenta oznacza odmowę podpisania ustawy, ale samo jej nie unieważnia. Prezydent ma zasadniczo 21 dni na decyzję, a w przypadku ustawy pilnej lub budżetowej — 7 dni. Może podpisać ustawę i zarządzić jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw albo odmówić podpisu oraz odesłać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia wraz z uzasadnieniem.
Sejm może odrzucić weto większością 3/5 głosów, jeśli w głosowaniu uczestniczy co najmniej połowa ustawowej liczby posłów. Przy pełnym składzie izby, liczącym 460 osób, kworum wynosi 230 posłów. Jeśli Sejm nie uzyska wymaganej większości, ustawa nie trafi do podpisu i nie wejdzie w życie w tej postaci. Wysoki próg sprawia, że weto stanowi istotne narzędzie kontroli, a nie formalność.
Weto nie zamyka drogi: ustawa może wrócić po poprawkach
Po odrzuceniu weta prezydent musi podpisać ustawę w ciągu 7 dni i zarządzić jej ogłoszenie. Jeśli Sejmowi zabraknie głosów, parlament może przygotować nowy projekt i ponownie przeprowadzić cały proces legislacyjny, uwzględniając sporne kwestie. Weto zatrzymuje więc konkretne rozwiązanie, ale nie wyklucza dalszych prac nad podobnymi przepisami.
Prezydent może też skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, jeśli ma wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją. To osobna procedura: zamiast odesłać ustawę Sejmowi, prezydent prosi Trybunał o ocenę jej zgodności z prawem. Wybór między podpisem, wetem a wnioskiem do Trybunału przesądza, czy przepisy zaczną obowiązywać, wrócą do parlamentu, czy poczekają na rozstrzygnięcie.
Jakie skutki weto może mieć dla praw obywateli Ukrainy?
Weto wobec nowelizacji specustawy może wpłynąć na codzienne życie obywateli Ukrainy w Polsce, ale nie oznacza automatycznej utraty przez wszystkich prawa pobytu lub pracy. Nowelizacja miała przedłużyć do 4 marca 2026 r. wybrane rozwiązania dotyczące wsparcia socjalnego, legalizacji pobytu i zatrudnienia, edukacji oraz opieki. Jej brak najmocniej dotknie osoby, których dokumenty pobytowe przedłużono wcześniej na podstawie specustawy.
Osoby ze statusem UKR nadal mogą korzystać z ochrony czasowej UE, przedłużonej do 4 marca 2027 r. Ich sytuacja różni się jednak od sytuacji posiadaczy ważnej wizy lub karty pobytu. Jeśli dokument automatycznie przedłużono do 30 września 2025 r., brak kolejnych przepisów może wymusić szybkie złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt. Uproszczone zatrudnienie na podstawie powiadomienia pracodawcy może pozostać dostępne, o ile odpowiednie przepisy nadal obowiązują; pracodawca musi wtedy złożyć zgłoszenie w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy. Dlatego warto sprawdzić własne dokumenty i terminy ich ważności, zamiast polegać wyłącznie na ogólnych informacjach.
Warto zwrócić uwagę na kilka obszarów, na które weto może wpłynąć:
- ważność dokumentów pobytowych i konieczność składania wniosków o zezwolenie na pobyt;
- zasady zatrudnienia na podstawie powiadomienia pracodawcy;
- dostęp do świadczeń rodzinnych, edukacji, opieki zdrowotnej i pomocy socjalnej;
- organizację wsparcia w szkołach oraz planowanie zatrudnienia przez pracodawców.
Niepewność dotknie rodziny, szkoły i dostęp do codziennego wsparcia
Weto może wpłynąć na świadczenia rodzinne, w tym 800+, ponieważ w debacie zaproponowano uzależnienie wypłaty od podjęcia pracy w Polsce. A jak już tu jesteś, Poznaj możliwości senatu w blokowaniu ustaw. Ograniczenie lub przerwanie szczególnego wsparcia może też utrudnić dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej, mieszkalnictwa i pomocy socjalnej. Ponadto szkołom może być trudniej zatrudniać asystentów międzykulturowych i organizować dodatkowe godziny dla nauczycieli pracujących z uczniami z Ukrainy. Skutki odczują także pracodawcy, którzy muszą planować zatrudnienie i formalności.
Zmiany w przepisach mogą mieć różne konsekwencje zależnie od podstawy pobytu i sytuacji rodzinnej. Warto śledzić oficjalne komunikaty i w razie wątpliwości skonsultować się z urzędem lub prawnikiem.
Jeśli Sejm nie odrzuci weta większością 3/5 głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, rząd będzie musiał przygotować nowy projekt ustawy. W międzyczasie warto ustalić podstawę pobytu w Polsce, sprawdzić terminy ważności dokumentów i z wyprzedzeniem złożyć wniosek o pobyt związany na przykład z pracą, studiami lub rodziną. Brak wymaganych dokumentów może utrudnić legalny pobyt i zatrudnienie, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do decyzji nakazującej wyjazd. Konkretne skutki zależą od sytuacji danej osoby i obowiązujących przepisów.
Ciekawostka: weto prezydenta nie unieważnia automatycznie obowiązujących przepisów — blokuje wejście w życie nowelizacji, więc skutki zależą od tego, jakie regulacje już obowiązują i kiedy wygasają.
Co zmienia weto w organizacji pracy szkół i zatrudnianiu nauczycieli?
Weto zablokowało przedłużenie szczególnych zasad edukacji i zatrudniania w szkołach, które miały obowiązywać do 4 marca 2026 r. Oto najważniejsze skutki dla szkół, nauczycieli i pracowników z Ukrainy.
- Godziny ponadwymiarowe nauczycieli. Od 1 września 2025 r. dyrektorzy nie mogą już na podstawie specustawy przydzielać nauczycielom ponad połowy tygodniowego pensum w godzinach ponadwymiarowych.
- Praca na świadczeniu kompensacyjnym. Do 31 sierpnia 2025 r. nauczyciele mogli pracować bez zawieszenia wypłaty świadczenia. Od 1 września podjęcie lub kontynuowanie pracy w szkole powoduje jego zawieszenie.
- Zatrudnianie pracowników z Ukrainy. Szczególne zasady zatrudniania obywateli Ukrainy miały obowiązywać do 30 września 2025 r. Jeśli do tego czasu nie wejdą w życie nowe przepisy, pracownicy będą musieli spełnić ogólne wymogi dotyczące legalizacji pobytu i pracy.
- Pomoce nauczyciela i asystenci międzykulturowi. Weto zablokowało przedłużenie przepisów, które pozwalały zatrudniać na tych stanowiskach osoby bez polskiego obywatelstwa. W rezultacie szkoły stracą dostęp do szczególnych rozwiązań wspierających uczniów z Ukrainy.
- Wsparcie organizacyjne dla szkół. Przedłużenie przepisów miało pomóc szkołom reagować na większą liczbę uczniów z Ukrainy i związane z tym potrzeby kadrowe. Bez tych rozwiązań dyrektorom może być trudniej zapewnić odpowiednią obsadę i wsparcie uczniom.
- Egzamin ósmoklasisty i dodatkowa nauka języka polskiego. Nowelizacja miała przedłużyć szczególne zasady egzaminu ósmoklasisty dla uczniów z Ukrainy oraz regulacje dotyczące nauczycieli prowadzących dodatkowe lekcje języka polskiego. Weto oznacza, że przepisy nie obejmą planowanego okresu.
- Dalsze decyzje prawne. Ustawa wraca do Sejmu. Posłowie mogą odrzucić weto większością 3/5 głosów, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli nie uzyskają wymaganej większości, rząd może przygotować nowy projekt. Z kolei prezydent przedstawił własną propozycję zmian, m.in. w edukacji i Karcie Nauczyciela.
Jak weto wpływa na dostęp rodziców i uczniów do publicznego e-dziennika?
Prezydenckie weto zablokowało plan uruchomienia bezpłatnego, publicznego e-dziennika, dlatego rodzice i uczniowie nie zyskali państwowej alternatywy dla usług komercyjnych. Dotychczasowe systemy nadal działają, a szkoły same wybierają platformy i ustalają zasady dostępu.
Projekt przewidywał, że nauczyciele będą wpisywać oceny, frekwencję, tematy lekcji i oceny zachowania. Rodzice sprawdzaliby informacje o dziecku w aplikacji mObywatel, a uczniowie — w mObywatelu Junior. Usługa miała być bezpłatna dla rodzin i szkół, bez reklam i treści sponsorowanych; dane o nauce nie służyłyby celom komercyjnym.
Przed wdrożeniem system miał przejść pilotaż z udziałem nauczycieli, rodziców, uczniów i dyrektorów. Testy pozwoliłyby ocenić wygodę korzystania i wskazać potrzebne poprawki. Weto zatrzymało więc zarówno aplikację, jak i zaplanowane sprawdzenie jej działania. Z perspektywy autorki najważniejsza jest utrata szansy na prosty i równy dostęp do podstawowych informacji szkolnych. Pozostając w temacie, sprawdź, jak łatwo uzyskać dostęp do Dziennika Ustaw na INFOR.pl.
Szkolne informacje nadal rozproszone, a wspólna platforma zablokowana
Rodzice i uczniowie nadal korzystają z platform wskazanych przez szkoły. Weto nie odebrało im dostępu do istniejących kont, ale zablokowało publiczne rozwiązanie, które miało gromadzić najważniejsze informacje szkolne w jednym miejscu. Rodziny zachowują dotychczasowe zasady logowania, a szkoły nie zyskały dodatkowej opcji organizacyjnej.
Publiczny e-dziennik miał dołączyć do ekosystemu cyfrowych usług państwa, z którego korzysta już ponad 12 milionów osób. Po zawetowaniu projektu oceny, frekwencja i tematy lekcji nie trafiły do mObywatela ani jego wersji dla młodszych użytkowników. Dostęp do e-dzienników zależy od rozwiązań wybieranych przez poszczególne szkoły, dopóki podobny pomysł nie wróci w nowej ustawie.
Ciekawostka: Weto nie wyłączyło istniejących e-dzienników — zablokowało jedynie publiczną alternatywę, która miała umożliwić rodzicom i uczniom sprawdzanie szkolnych informacji w mObywatelu.
Źródła:
- https://rcl.gov.pl/legislacja/proces-legislacyjny-w-polsce/
- https://crido.pl/blog-taxes/weto-prezydenta-rp-wobec-specustawy-o-pomocy-obywatelom-ukrainy-co-to-oznacza-odpowiadamy-na-najczestsze-pytania/
- https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/weto-prezydenta-uderza-w-rodzicow-uczniow-i-nauczycieli-bezplatny-edziennik-zablokowany
- https://glos.pl/prezydenckie-weto-w-sprawie-pomocy-ukrainie-niesie-za-soba-takze-istotne-skutki-dla-edukacji
Najczęstsze pytania i odpowiedzi (FAQ)
Co oznacza weto prezydenta dla ustawy?
Weto oznacza odmowę podpisania ustawy i odesłanie jej Sejmowi do ponownego rozpatrzenia wraz z uzasadnieniem. Nie unieważnia obowiązujących przepisów, ale blokuje wejście w życie zawetowanej ustawy w tej postaci.
Czy Sejm może odrzucić prezydenckie weto?
Tak. Sejm może odrzucić weto większością 3/5 głosów, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli weto zostanie odrzucone, prezydent ma 7 dni na podpisanie ustawy i zarządzenie jej ogłoszenia.
Co się dzieje, jeśli Sejmowi zabraknie głosów do odrzucenia weta?
Ustawa nie trafi do podpisu i nie wejdzie w życie w zawetowanej postaci. Parlament może jednak przygotować nowy projekt, uwzględnić sporne kwestie i ponownie przeprowadzić proces legislacyjny.
Jak weto może wpłynąć na sytuację obywateli Ukrainy w Polsce?
Skutki zależą od podstawy pobytu i indywidualnej sytuacji. Zablokowanie nowelizacji może wpłynąć m.in. na ważność dokumentów pobytowych, zasady zatrudnienia, świadczenia, edukację i dostęp do wsparcia. Samo weto nie oznacza automatycznej utraty przez wszystkich prawa pobytu lub pracy, dlatego warto sprawdzić dokumenty i terminy ich ważności.
Jakie skutki weto ma dla szkół i publicznego e-dziennika?
Weto zablokowało przedłużenie niektórych szczególnych rozwiązań dotyczących zatrudniania i organizacji pracy szkół, a także plan uruchomienia bezpłatnego publicznego e-dziennika w mObywatelu. Istniejące e-dzienniki nadal działają, a szkoły same wybierają używane platformy.
