Monika Sanacka 
Od 1 stycznia 2026 roku w Polsce nie wolno sprzedawać energetyków osobom poniżej 18. roku życia. Zakaz obejmuje napoje, które zawierają ponad 15 mg kofeiny lub tauryny na 100 ml. Ich opakowania muszą być trwale i czytelnie oznaczone jako „napój energetyczny” lub „napój energetyzujący”. Ponadto nie kupimy ich w szkołach ani innych placówkach oświatowych czy w automatach dostępnych dla dzieci.
- Od 1 stycznia 2024 r. napojów objętych przepisami nie wolno sprzedawać osobom poniżej 18 lat. Zakaz dotyczy napojów z dodatkiem kofeiny lub tauryny, zawierających ponad 15 mg jednej z tych substancji na 100 ml.
- Jeśli sprzedawca ma wątpliwości co do wieku kupującego, może poprosić o dokument potwierdzający pełnoletność; bez możliwości jej potwierdzenia może odmówić sprzedaży.
- Napoje objęte zakazem nie mogą być sprzedawane na terenie szkół i innych jednostek systemu oświaty ani w niedozwolonych automatach.
- Producent lub importer musi umieścić na opakowaniu jednostkowym widoczny, czytelny, trwały i nieusuwalny napis „Napój energetyzujący” albo „Napój energetyczny”.
- Za naruszenie zakazu sprzedaży grozi grzywna do 2 tys. zł. Za wprowadzenie do obrotu napoju bez wymaganego oznakowania producentowi lub importerowi grozi grzywna do 200 tys. zł, kara ograniczenia wolności albo obie kary łącznie.
- Kofeina może powodować u dzieci i młodzieży m.in. pobudzenie, przyspieszone bicie serca, wzrost ciśnienia, problemy ze snem i trudności z koncentracją. Przy wyborze napoju warto sprawdzać jego skład, a nie kierować się wyłącznie wyglądem opakowania.
Jeśli nie mam pewności, czy klient jest pełnoletni, mogę poprosić go o dokument potwierdzający wiek, na przykład dowód osobisty. Dzięki temu sprzedawca nie musi zgadywać, a młoda osoba może po prostu okazać dokument. Za sprzedaż energetyku nieletniemu, a także za sprzedaż w szkole lub niedozwolonym automacie, grozi grzywna do 2000 zł. Z kolei producent lub importer może zapłacić nawet 200 000 zł za brak wymaganego oznaczenia.
Co kofeina może zrobić z młodym organizmem?
Kontrola wieku ma znaczenie, ponieważ dane pokazują, jak często młodzi sięgali po energetyki. Regularne spożywanie takich napojów deklarowało 2,1 proc. dzieci w wieku 3–9 lat. Skoro jesteśmy przy tym temacie to sprawdź, gdzie uczą się dzieci Morawieckiego. W grupie 10–17 lat odsetek ten wynosił 35,7 proc. wśród chłopców i 27,4 proc. wśród dziewcząt. Wysoka dawka kofeiny może wywołać u dzieci pobudzenie, przyspieszone bicie serca, wzrost ciśnienia, problemy ze snem i kłopoty z koncentracją. W skrajnych przypadkach może też doprowadzić do zaburzeń świadomości.
Przepisy nie wyeliminowały wszystkich napojów przypominających energetyki. Na rynku mogą pojawiać się produkty z mniejszą ilością kofeiny lub bez niej, czasem zawierające ekstrakty roślinne, na przykład z żeń-szenia. Dlatego sprawdzam nie tylko wygląd puszki, lecz także skład i oznaczenie. Zakaz jasno określa zasady, a spokojna prośba o dokument pomaga mi stosować je w praktyce bez niepotrzebnego napięcia.
Najważniejsze zasady sprzedaży napojów energetycznych
Od 1 stycznia 2024 roku obowiązują przepisy, które ograniczają dostęp osób niepełnoletnich do napojów energetycznych. Określają one obowiązki sprzedawców, miejsca, w których nie wolno sprzedawać tych napojów, oraz wymagania dotyczące ich oznakowania.
- Nie sprzedawaj napojów osobom poniżej 18 lat. Zakaz dotyczy napojów zawierających ponad 15 mg kofeiny lub tauryny na 100 ml. Jeśli nie masz pewności co do wieku kupującego, poproś go o dokument potwierdzający pełnoletność.
- Przestrzegaj ograniczeń dotyczących miejsca sprzedaży. Nie sprzedawaj napojów objętych przepisami na terenie szkół ani innych jednostek systemu oświaty. Zakaz obejmuje również automaty, ale tylko te zlokalizowane w takich miejscach — poza nimi sprzedaż automatowa nie jest całkowicie zakazana.
- Sprawdź oznakowanie produktu. Na opakowaniu jednostkowym napoju z dodatkiem kofeiny lub tauryny umieść widoczną, czytelną, trwałą i nieusuwalną informację „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”. Za prawidłowe oznakowanie odpowiada producent lub importer.
- Uwzględnij konsekwencje naruszenia przepisów. Za sprzedaż osobie niepełnoletniej, na terenie placówki oświatowej lub w niedozwolonym automacie grozi grzywna do 2000 zł. Z kolei produkowanie lub importowanie napojów w opakowaniach bez wymaganego oznakowania może skutkować grzywną do 200 000 zł, karą ograniczenia wolności albo obiema karami łącznie.
| Obszar | Zasada lub wymóg | Zakres i szczegóły | Podstawa / konsekwencja |
|---|---|---|---|
| Zakaz sprzedaży nieletnim | Napojów energetycznych nie wolno sprzedawać osobom poniżej 18 lat. | Zakaz dotyczy napojów z dodatkiem kofeiny lub tauryny, które zawierają kofeinę w ilości powyżej 15 mg na 100 ml lub taurynę. | Obowiązuje od 1 stycznia 2024 r. |
| Weryfikacja wieku | Sprzedawca może poprosić o dokument potwierdzający wiek. | Może to zrobić, gdy ma wątpliwości, czy kupujący ukończył 18 lat. | Brak dokumentu pozwalającego potwierdzić pełnoletność oznacza, że sprzedaż może zostać odmówiona. |
| Szkoły i placówki oświatowe | Sprzedaż napojów energetycznych jest zakazana na terenie szkół i jednostek systemu oświaty. | Zakaz obowiązuje niezależnie od wieku kupującego. | Za naruszenie grozi grzywna do 2 000 zł. |
| Automaty | Nie wolno sprzedawać napojów energetycznych w automatach. | Zakaz dotyczy automatów jako kanału sprzedaży; nie ogranicza się wyłącznie do automatów w szkołach. | Za naruszenie grozi grzywna do 2 000 zł. |
| Oznakowanie opakowania | Opakowanie jednostkowe musi zawierać informację „Napój energetyzujący” albo „Napój energetyczny”. | Napis ma być widoczny, czytelny, trwały i nieusuwalny. | Obowiązek dotyczy producenta lub importera. |
| Odpowiedzialność za sprzedaż | Zakaz obejmuje sprzedaż osobom poniżej 18 lat, na terenie szkół i jednostek oświatowych oraz w automatach. | Odpowiedzialność może dotyczyć podmiotu sprzedającego napoje wbrew przepisom. | Grzywna do 2 000 zł. |
| Brak właściwego oznakowania | Produkcja lub import napojów w opakowaniach niespełniających wymogów może skutkować sankcją. | Dotyczy braku wymaganego napisu lub jego nieczytelnego, nietrwałego bądź usuwalnego umieszczenia. | Grzywna do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności, albo obie kary łącznie. |
| Możliwe dodatkowe konsekwencje | Sąd może orzec przepadek przedmiotów związanych z naruszeniem. | Może mieć zastosowanie obok grzywny, zależnie od okoliczności sprawy. | Wskazane sankcje wynikają z przepisów karnych dotyczących naruszenia zakazu. |
| Przykładowe dane o spożyciu | Regularne spożywanie napojów energetyzujących odnotowano wśród dzieci i młodzieży. | 2,1% dzieci w wieku 3–9 lat; w grupie 10–17 lat: 35,7% chłopców i 27,4% dziewcząt. | Dane przypisane w przytoczonym materiale raportowi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PIB. |
| Podstawa prawna | Ustawa z 17 sierpnia 2023 r. zmieniająca ustawę o zdrowiu publicznym oraz niektóre inne ustawy. | Ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 28 sierpnia 2023 r., poz. 1718. | Przepisy weszły w życie 1 stycznia 2024 r. |
Energetyki znikają ze szkół i automatów dostępnych dla dzieci
Energetyki znikają ze szkolnych sklepików i automatów dostępnych dla dzieci. Nowe przepisy mają ograniczyć ich spożycie przez najmłodszych: napojów zawierających kofeinę lub taurynę nie można sprzedawać osobom niepełnoletnim ani na terenie szkół i innych placówek oświatowych. Jeśli sprzedawczyni ma wątpliwości co do wieku klienta, może poprosić go o dokument potwierdzający pełnoletność.
Skala problemu jest spora. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego podaje, że po energetyki regularnie sięgało 2,1 proc. dzieci w wieku od 3 do 9 lat. Wśród młodzieży w wieku od 10 do 17 lat odsetek ten wynosił 35,7 proc. u chłopców i 27,4 proc. u dziewcząt. Lekarze ostrzegają, że kofeina i tauryna mogą powodować u młodych osób pobudzenie, przyspieszone bicie serca, wzrost ciśnienia, problemy ze snem i trudności z koncentracją.
Za brak oznaczenia napoju grozi kara nawet 200 000 zł
Producenci i importerzy muszą umieszczać na opakowaniu trwałą i czytelną informację: „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”. Przepisy obejmują produkty, które zawierają ponad 15 mg kofeiny lub tauryny na 100 ml. Dla porównania typowy energetyk może zawierać około 30 mg kofeiny w tej samej objętości. Za sprzedaż napoju osobie niepełnoletniej, na terenie szkoły albo w automacie objętym zakazem grozi grzywna do 2000 zł. Natomiast za brak wymaganego oznaczenia producentowi lub importerowi może grozić kara sięgająca 200 000 zł.
Nowe przepisy mają chronić zdrowie dzieci i młodzieży, ograniczając ich dostęp do napojów energetycznych. Równie ważne jest promowanie wody i rozmowa o wpływie kofeiny na organizm.
Rynek próbuje dostosować się do nowych reguł: pojawiają się napoje z mniejszą ilością kofeiny lub całkiem jej pozbawione, czasem z ekstraktem z żeń-szenia i opakowaniem przypominającym klasyczny energetyk. Najważniejsze jednak, by dzieci miały łatwiejszy dostęp do wody i zwykłych, niesłodzonych napojów. Ograniczeniom powinna też towarzyszyć rozmowa o wpływie energetyków na organizm.
Warto pamiętać, że zakaz sprzedaży dotyczy napojów zawierających więcej niż 15 mg kofeiny lub tauryny na 100 ml — nie każdy napój reklamowany jako pobudzający musi więc automatycznie podlegać tym samym zasadom.
Nowe wymogi oznaczania opakowań napojów z kofeiną i tauryną
Od 1 stycznia 2024 r. w Polsce obowiązują wymogi dotyczące oznaczania napojów z kofeiną lub tauryną. Aby je spełnić:
- Ustal, czy produkt podlega oznakowaniu. Wymóg obejmuje napój z dodatkiem kofeiny lub tauryny, który zawiera więcej niż 15 mg jednej z tych substancji w 100 ml. Dlatego sprawdź skład i zawartość substancji, zamiast kierować się wyłącznie nazwą lub wyglądem produktu.
- Umieść wymaganą informację na opakowaniu jednostkowym. Producent lub importer musi trwale i w sposób nieusuwalny zamieścić na nim widoczny, czytelny napis „Napój energetyzujący” albo „Napój energetyczny”.
- Sprawdź oznaczenie przed wprowadzeniem produktu do obrotu. Upewnij się, że napis widnieje na każdym opakowaniu jednostkowym i pozostaje czytelny. W przeciwnym razie grozi grzywna do 200 tys. zł, kara ograniczenia wolności albo obie kary łącznie.
- Przestrzegaj ograniczeń sprzedaży. Nie sprzedawaj takich napojów osobom poniżej 18 lat, na terenie szkół i innych jednostek systemu oświaty ani w automatach. Jeśli masz wątpliwości co do wieku kupującego, zażądaj dokumentu potwierdzającego pełnoletność. Za naruszenie tych ograniczeń grozi grzywna do 2 tys. zł.
Grzywny za złamanie zakazu sprzedaży i brak właściwego oznakowania
Przepisy określają zakazy sprzedaży napojów energetycznych, obowiązki sprzedawców i producentów, a także kary za naruszenie regulacji lub niewłaściwe oznakowanie produktów.
- Zakaz sprzedaży osobom niepełnoletnim: od 1 stycznia 2024 r. sprzedawcy nie mogą oferować osobom poniżej 18. roku życia napojów zawierających ponad 15 mg kofeiny lub tauryny na 100 ml. Jeśli sprzedawca ma wątpliwości co do wieku kupującego, może poprosić go o dokument potwierdzający pełnoletność.
- Zakaz sprzedaży w określonych miejscach: sprzedawcy nie mogą oferować napojów objętych przepisami na terenie szkół ani innych jednostek systemu oświaty, a także w automatach. Zakaz nie dotyczy m.in. automatów w szkołach wyższych i zakładach pracy, jeśli dzieci nie mają do nich dostępu.
- Wymagane oznakowanie opakowań: producent lub importer musi umieścić na opakowaniu jednostkowym widoczną, czytelną, trwałą i nieusuwalną informację „Napój energetyzujący” albo „Napój energetyczny”.
- Grzywna do 2 tys. zł za naruszenie zakazu sprzedaży: sąd może ukarać podmiot, który sprzedaje napoje osobom niepełnoletnim, na terenie szkół lub innych jednostek oświatowych albo w niedozwolonych automatach. Może również orzec przepadek przedmiotów.
- Do 200 tys. zł za brak właściwego oznakowania: producent lub importer, który wprowadza do obrotu napoje w opakowaniach niespełniających wymogów ustawy, może otrzymać grzywnę do 200 tys. zł, karę ograniczenia wolności albo obie kary łącznie.
Źródła:
- https://www.gov.pl/web/psse-rzeszow/zakaz-sprzedazy-napojow-energetycznych-osobom-ponizej-18.-roku-zycia
- https://www.bankier.pl/wiadomosc/Energetyki-nie-dla-dzieci-Ale-branza-juz-ma-pomysl-jak-obejsc-zakaz-8672223.html
- https://www.handelextra.pl/prawo/news/nowe-prawo-for-o-napojach-energetycznych-panstwo-wychodzi-przed-szereg-270501
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Od kiedy obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom niepełnoletnim?
Zakaz obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku. W 2026 roku napojów objętych przepisami nie wolno sprzedawać osobom poniżej 18. roku życia.
Jakich napojów dotyczy zakaz sprzedaży osobom poniżej 18 lat?
Zakaz obejmuje napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny, które zawierają ponad 15 mg jednej z tych substancji na 100 ml.
Czy sprzedawca może poprosić klienta o dokument potwierdzający wiek?
Tak. Jeśli sprzedawca ma wątpliwości, czy klient ukończył 18 lat, może poprosić o dokument potwierdzający pełnoletność. Jeśli wieku nie da się potwierdzić, może odmówić sprzedaży.
Gdzie nie wolno sprzedawać napojów energetycznych objętych przepisami?
Nie wolno sprzedawać ich na terenie szkół i innych jednostek systemu oświaty ani w niedozwolonych automatach. Ograniczenia dotyczące automatów zależą od ich lokalizacji i dostępu dzieci.
Jakie kary grożą za naruszenie przepisów o sprzedaży i oznakowaniu?
Za sprzedaż napoju osobie niepełnoletniej, w miejscu objętym zakazem lub w niedozwolonym automacie grozi grzywna do 2000 zł. Za produkowanie lub importowanie napojów bez wymaganego oznakowania producentowi lub importerowi może grozić grzywna do 200 000 zł, kara ograniczenia wolności albo obie kary łącznie.
