Monika Sanacka 
W Wielkopolsce wybór kotła lub kominka zależy przede wszystkim od wymagań regionalnej uchwały antysmogowej. Od 1 stycznia 2026 r. nie można użytkować kotłów bezklasowych, czyli tak zwanych kopciuchów, ani starych pieców kaflowych, kóz i kominków, które nie spełniają określonych norm. Zamiast nich można wybrać między innymi pompę ciepła, kocioł gazowy lub kocioł na pellet. Dopuszczalne są także kotły na paliwa stałe, jeśli spełniają wymagania klasy 5 lub ekoprojektu. Warto jednak sprawdzić, jakie paliwo wolno spalać w kotłach objętych dodatkowymi lokalnymi ograniczeniami.
- Od 1 stycznia 2026 r. w Wielkopolsce nie wolno używać kotłów bezklasowych. Kotły na paliwa stałe muszą spełniać wymagania określone w przepisach, a używane paliwa nie mogą być zakazane.
- Kominek, piec kaflowy lub koza mogą być nadal użytkowane, jeśli spełniają wymogi Ekoprojektu albo osiągają sprawność co najmniej 80 proc. i spełniają normy emisji. Warto sprawdzić też lokalne ograniczenia dotyczące paliw.
- Podczas kontroli strażnicy miejscy lub gminni oraz upoważnieni pracownicy urzędu mogą sprawdzić źródło ciepła, paliwo i dokumentację. Zachowaj instrukcję, certyfikat, kartę gwarancyjną lub dane z tabliczki znamionowej.
- Za naruszenie przepisów grozi pouczenie, mandat lub sprawa w sądzie; wskazana wysokość grzywny w Wielkopolsce wynosi od 500 do 5 tys. zł. Niecertyfikowany daszek ani filtr nie potwierdzają zgodności urządzenia.
- Jeśli urządzenie nie spełnia wymogów, zaplanuj jego wymianę na zgodne źródło ciepła. Sprawdź możliwość uzyskania dofinansowania z programów takich jak „Czyste Powietrze”, „Stop Smog” lub lokalnych dotacji, a w gminie zapytaj o pomoc ekodoradcy.
- Połączenie wymiany źródła ciepła z ociepleniem domu może ograniczyć zapotrzebowanie na energię i obniżyć rachunki. Przed inwestycją sprawdź lokalne przepisy oraz aktualność danych o ogrzewaniu w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.
Kominek, piec kaflowy lub koza mogą nadal służyć, jeśli spełniają wymogi ekoprojektu albo osiągają sprawność co najmniej 80 proc. i spełniają normy emisji. Wkład kupiony przed laty nie jest więc automatycznie zakazany. Warto jednak zachować dokumentację — na przykład instrukcję obsługi, kartę gwarancyjną, certyfikat lub tabliczkę znamionową — ponieważ potwierdza ona parametry urządzenia podczas kontroli. Nie należy natomiast wierzyć obietnicom, że sam daszek kominowy albo niedokumentowany „filtr” dostosuje stary kominek do wymogów ekoprojektu.
Mandat nawet 5 tys. zł? Dokumenty mogą uchronić przed kosztowną kontrolą
W praktyce najpierw sprawdziłabym tabliczkę znamionową i dokumentację techniczną, a następnie upewniła się, że urządzenie oraz używane paliwo spełniają wymogi uchwały. Kontrole mogą prowadzić strażnicy miejscy lub gminni oraz upoważnieni pracownicy urzędu. Kontrolerzy mogą wejść do kotłowni w obecności właściciela albo dorosłego domownika. Za naruszenie przepisów grozi pouczenie lub mandat, a w poważniejszych przypadkach sprawa może trafić do sądu; kara wynosi od 500 do 5 tys. zł.
Jeśli wymiana starego źródła ciepła nadmiernie obciąża domowy budżet, sprawdziłabym dostępne dofinansowania i zapytała w gminie o pomoc w ramach programów takich jak „Czyste Powietrze” czy „Stop Smog”. Planując modernizację, warto również uwzględnić ocieplenie domu: lepsza izolacja ogranicza zapotrzebowanie na ciepło, a tym samym może zmniejszyć rachunki po wymianie kotła. Dzięki temu łatwiej wybrać rozwiązanie, które spełnia przepisy, skutecznie ogrzewa dom i nie nadmiernie obciąża budżetu.
Jak przygotować się do wymogów antysmogowych w Wielkopolsce
Poniższa lista pomoże Ci sprawdzić, czy możesz nadal korzystać z domowego źródła ciepła, jakie dokumenty warto zachować i jak uzyskać wsparcie na wymianę urządzenia. Znajdziesz w niej również informacje o kontrolach i możliwych konsekwencjach naruszenia uchwały antysmogowej.
- Sprawdź wymagania dla każdego urządzenia grzewczego. Ustal, czy kocioł, piec kaflowy, kominek lub koza spełnia wymogi wielkopolskiej uchwały antysmogowej. Od 1 stycznia 2026 r. możesz użytkować miejscowy ogrzewacz pomieszczeń, jeśli spełnia wymogi Ekoprojektu albo osiąga sprawność co najmniej 80 proc. W przypadku kotła sprawdź jego klasę i termin wymiany wskazany w przepisach. Ponadto nie spalaj odpadów ani paliw zakazanych uchwałą.
- Zgromadź dowody zgodności urządzenia. Zachowaj instrukcję obsługi, kartę gwarancyjną lub certyfikat oraz dane z tabliczki znamionowej. Dokumenty powinny potwierdzać parametry urządzenia, w tym jego sprawność i zgodność z Ekoprojektem. Sam zakup daszka, nasadki czy produktu reklamowanego jako filtr nie potwierdza spełnienia norm. Dlatego przed montażem zażądaj dokumentu potwierdzającego zgodność.
- Jeśli urządzenie nie spełnia norm, zaplanuj jego wymianę. Wybierz źródło ciepła zgodne z wymaganiami, na przykład pompę ciepła, kocioł gazowy lub odpowiedni kocioł na pellet. Przy okazji rozważ termomodernizację budynku, ponieważ lepsza izolacja może zmniejszyć zużycie energii i koszty ogrzewania.
- Ustal, z jakiego wsparcia możesz skorzystać. Sprawdź, czy gmina oferuje dotację lub prowadzi punkt konsultacyjny programu „Czyste Powietrze”, a także czy uczestniczy w programie „Stop Smog”. Zapytaj o lokalne zasady, wymagane dokumenty i pomoc w wypełnieniu wniosku. Jeśli masz trudności finansowe, zgłoś je gminie lub pracownikowi socjalnemu i ustal, jakie wsparcie możesz otrzymać. Pamiętaj, że sam apel o moratorium nie zawiesza obowiązku.
- Przygotuj się na kontrolę i reaguj na ustalenia. Kontrole prowadzą straż miejska lub gminna oraz upoważnieni pracownicy urzędu. W obecności właściciela lub dorosłego domownika mogą wejść do kotłowni, sprawdzić urządzenie i dokumenty, a przy podejrzeniu spalania odpadów także pobrać próbkę popiołu. Współpracuj z kontrolującymi i zachowaj protokół oraz pozostałe dokumenty. Za naruszenie przepisów grożą pouczenie, mandat albo sprawa w sądzie; wskazane regulacje przewidują kary od 500 zł do 5 tys. zł.
Kontrole straży gminnej: czego mogą żądać od właścicieli?
Gdy straż gminna zapowiada kontrolę, nie zakładam od razu najgorszego, lecz przygotowuję dokumenty dotyczące ogrzewania. Strażnicy sprawdzają, czy właściciel przestrzega uchwały antysmogowej i zakazu spalania odpadów. Kontrolując palenisko, mogą wejść do kotłowni w obecności właściciela lub dorosłego domownika. Mogą też poprosić o dokumenty urządzenia, takie jak instrukcja obsługi, karta gwarancyjna, certyfikat czy tabliczka znamionowa. Warto mieć je pod ręką, zwłaszcza gdy korzystam z kominka, pieca kaflowego lub kozy.
Wymagania zależą od województwa i lokalnej uchwały. Niektóre regiony dopuszczają urządzenia spełniające wymogi Ekoprojektu albo osiągające sprawność co najmniej 80 proc. W innych obowiązują terminy wymiany kotłów pozaklasowych, wymagania dotyczące paliwa lub ograniczenia w korzystaniu ze starych kominków. Straż może zapytać o źródło ciepła i porównać podane informacje ze stanem faktycznym, jednak w całej Polsce nie obowiązuje jeden zestaw zasad. Kontrolę powinna przeprowadzić osoba z upoważnieniem, która rzetelnie udokumentuje ustalenia.
Mandat to nie wszystko — niezgodny kominek zagraża zdrowiu i portfelowi
Jeśli kontroler stwierdzi naruszenie, może pouczyć właściciela lub nałożyć mandat; sprawa może też trafić do sądu. Za używanie niedozwolonego źródła ciepła albo spalanie odpadów grożą kary określone w przepisach. W Wielkopolsce za naruszenia związane z ogrzewaniem niezgodnym z normami wskazywano grzywny od 500 zł do 5 tys. zł. Dlatego nie warto wierzyć sprzedawcom, którzy zapewniają, że przypadkowy daszek lub dodatkowy element automatycznie dostosuje stary kominek do wymogów. Liczą się jego rzeczywiste parametry oraz dokumenty potwierdzające zgodność.
Przed wizytą sprawdziłabym, czy urządzenie spełnia wymagania uchwały obowiązującej w mojej gminie. Dokumentację odłożyłabym w łatwo dostępnym miejscu, a kontrolera poprosiłabym o okazanie upoważnienia. Kontrole mają znaczenie nie tylko ze względów formalnych: pyły PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)piren powstające podczas spalania paliw mogą szkodzić zdrowiu. Według danych NIK w 18 kontrolowanych gminach w latach 2018–2023 wymieniono blisko 29 tys. kotłów, a ponad 42 tys. nadal czekało na wymianę. Jeśli nie stać mnie na wymianę urządzenia, zapytałabym gminę o dotacje, program „Czyste Powietrze” lub pomoc ekodoradcy. Wsparcie bywa dostępne, choć jego warunki różnią się w zależności od miejsca.
Wskazówka: przed kontrolą sprawdź uchwałę antysmogową obowiązującą w swojej gminie — wymagania mogą się różnić nawet między sąsiednimi miejscowościami.
Wymiana kopciucha i dofinansowanie: jak obniżyć koszty?
Poniższe wskazówki pomogą ograniczyć koszty wymiany kopciucha i uniknąć problemów z przepisami. Zacznij od sprawdzenia lokalnych wymagań, a następnie dobierz dotację, urządzenie i prace poprawiające efektywność ogrzewania.
- Sprawdź lokalne terminy i wymagania. Uchwały antysmogowe różnią się między województwami: określają terminy wymiany kotłów i zasady użytkowania kominków, pieców kaflowych oraz kóz. W Wielkopolsce od 1 stycznia 2026 r. nie wolno używać m.in. kotłów bezklasowych. Miejscowe ogrzewacze pomieszczeń muszą spełniać wymogi Ekoprojektu albo osiągać sprawność co najmniej 80 proc. Za naruszenie przepisów grozi mandat lub grzywna do 5 tys. zł.
- Sprawdź, na jakie wsparcie możesz liczyć. Przyjrzyj się programom krajowym i gminnym, takim jak „Czyste Powietrze” czy „Stop Smog”, oraz lokalnym dotacjom. Gminy finansują wymianę kotłów z własnego budżetu lub ze środków zewnętrznych; niektóre dodatkowo wspierają osoby dotknięte ubóstwem energetycznym. W punkcie konsultacyjnym programu albo urzędzie gminy zapytaj o warunki, wymagane dokumenty i możliwość połączenia źródeł wsparcia.
- Uwzględnij wszystkie koszty przed wyborem urządzenia. Porównaj cenę zakupu i montażu, a także wydatki na paliwo, serwis oraz codzienne użytkowanie. Wielkopolskie regulacje dopuszczają m.in. pompy ciepła, kotły gazowe i kotły na pellet. Dopasuj jednak urządzenie do charakterystyki budynku i lokalnych przepisów.
- Połącz wymianę źródła ciepła z termomodernizacją. Ocieplenie budynku i poprawa jego szczelności zmniejszają zapotrzebowanie na ciepło, a tym samym pomagają obniżyć rachunki po instalacji nowego urządzenia. NIK zwraca uwagę, że wymiana kotła bez poprawy izolacji może zwiększyć koszty ogrzewania i zniechęcić do zmiany źródła ciepła.
- Zweryfikuj dokumenty urządzenia i unikaj „cudownych” przeróbek. Jeśli zostawiasz kominek lub piec, sprawdź, czy spełnia wymagane normy. Zachowaj instrukcję, kartę gwarancyjną lub certyfikat i odczytaj dane z tabliczki znamionowej. Nie zakładaj, że daszek przeciwwietrzny ani inne niecertyfikowane akcesorium dostosuje stary kominek do wymogów Ekoprojektu — takie rozwiązanie może nie mieć potwierdzenia zgodności.
- Skorzystaj z pomocy gminy i ekodoradcy. Urząd może pomóc wybrać rozwiązanie, przygotować wniosek i wyjaśnić zasady kontroli. Przed rozpoczęciem inwestycji sprawdź też, czy dane o źródle ciepła w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków są aktualne, ponieważ nieścisłości mogą utrudnić formalności.
Mandaty za naruszenie uchwały antysmogowej: kiedy grozi kara do 5 tys. zł?
Mandat za naruszenie uchwały antysmogowej grozi mi, gdy używam źródła ciepła lub paliwa zakazanego w moim województwie. Wejdź w ten odnośnik po więcej informacji w tym temacie. Zakaz może obejmować bezklasowy kocioł, czyli „kopciucha”, stary piec kaflowy, kozę albo kominek niespełniający lokalnych wymagań. Ponieważ przepisy różnią się między regionami, sprawdzam terminy i normy obowiązujące w swojej gminie. Na przykład w Wielkopolsce i województwie łódzkim od początku 2026 roku nie wolno używać miejscowych ogrzewaczy, które nie spełniają wymogów Ekoprojektu ani nie osiągają minimalnej sprawności 80 proc.
O wysokości kary decyduje przebieg sprawy: kontroler może mnie pouczyć, nałożyć mandat albo skierować wniosek o ukaranie do sądu. Grzywna za naruszenie przepisów może wynieść do 5 tys. zł; w Wielkopolsce opisany przedział kar to 500–5 tys. zł. Kontrole prowadzą strażnicy miejscy lub gminni oraz upoważnieni pracownicy urzędu. Mogą wejść do kotłowni w obecności właściciela lub dorosłego domownika. Dlatego podczas kontroli warto mieć instrukcję, kartę gwarancyjną, certyfikat albo tabliczkę znamionową potwierdzającą parametry urządzenia.
Ponad 781 tys. starych kotłów wciąż działa — sprawdź dokumenty, zanim zacznie się sezon
Kominek, który nie spełnia wymogów Ekoprojektu, może być dopuszczony do użytkowania, jeśli osiąga sprawność co najmniej 80 proc. i spełnia wymagania dotyczące emisji — o ile lokalna uchwała na to pozwala. Nie ufam obietnicom, że tani daszek kominowy lub przypadkowy filtr „uzdrowi” stary piec: taki dodatek nie zastąpi dokumentu potwierdzającego zgodność. Sprawdzam również paliwo, ponieważ uchwały mogą ograniczać jego rodzaj i jakość, a spalanie odpadów stanowi odrębne wykroczenie.
Regularne sprawdzanie lokalnych przepisów i dokumentów urządzenia może uchronić przed niepotrzebnymi kosztami. Warto zająć się tym, zanim rozpocznie się sezon grzewczy.
Uchwały antysmogowe przyjęto w 14 województwach, a regiony samodzielnie ustalają terminy wymiany kotłów i zasady kontroli. Problem pozostaje poważny: według danych NIK w pięciu kontrolowanych województwach w połowie 2024 roku działało ponad 781 tys. kotłów pozaklasowych. Ponadto w 18 badanych gminach kontrole często prowadzono nierzetelnie lub zbyt rzadko. Dlatego przed sezonem grzewczym sprawdzam lokalną uchwałę, stan pieca i dokumentację. Jeśli nie stać mnie na wymianę, pytam gminę o dotacje i pomoc, zamiast czekać na kontrolę i wysoką karę.
Wskazówka: przed kontrolą przygotuj dokument potwierdzający parametry pieca lub kominka — tabliczka znamionowa, certyfikat albo instrukcja mogą pomóc wykazać, że urządzenie spełnia lokalne wymogi.
FAQ – Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Jakie urządzenia grzewcze są zakazane w Wielkopolsce od 1 stycznia 2026 r.?
Nie wolno użytkować kotłów bezklasowych, czyli „kopciuchów”, ani pieców kaflowych, kóz i kominków, które nie spełniają wymagań uchwały antysmogowej. Kotły na paliwa stałe muszą spełniać wymagania klasy 5 lub Ekoprojektu.
Czy w 2026 roku można nadal korzystać ze starego kominka, pieca kaflowego lub kozy?
Tak, jeśli urządzenie spełnia wymogi Ekoprojektu albo osiąga sprawność co najmniej 80 proc. i spełnia normy emisji, a korzystanie z niego dopuszcza lokalna uchwała. Zgodność warto potwierdzić dokumentacją techniczną lub tabliczką znamionową.
Jakie kary grożą za naruszenie uchwały antysmogowej w Wielkopolsce?
Możliwe są pouczenie, mandat albo skierowanie sprawy do sądu. Za naruszenia grożą kary od 500 zł do 5 tys. zł; osobnym wykroczeniem jest między innymi spalanie odpadów.
Kto może przeprowadzić kontrolę i czego może żądać?
Kontrolę mogą prowadzić strażnicy miejscy lub gminni oraz upoważnieni pracownicy urzędu. W obecności właściciela lub dorosłego domownika mogą wejść do kotłowni, sprawdzić urządzenie i dokumenty, a przy podejrzeniu spalania odpadów pobrać próbkę popiołu.
Jak można obniżyć koszty wymiany niezgodnego źródła ciepła?
Warto sprawdzić dotacje i pomoc w ramach programów „Czyste Powietrze” oraz „Stop Smog”, a także zapytać gminę o lokalne wsparcie i punkt konsultacyjny. Połączenie wymiany urządzenia z ociepleniem domu może ograniczyć zapotrzebowanie na ciepło i przyszłe rachunki.
